De kalkheuvels van de Gaume: dorpen tussen steen en wind

Het landschap van de ruggen: door steen gevormd

Het plateau rond Torgny, Latour of Sommethonne openbaart zich niet zonder klimwerk. Je moet stijgen, hoog genoeg om de horizon te zien doorsneden door heggen en houtkanten. Gesteente steekt hier en daar boven de grond: als muren, funderingen of boerderijmuren. Deze 'kalkheuvels', zoals ze soms genoemd worden, vormen een onopvallende, maar ferme waterscheiding tussen de vallei van de Semois of de Chiers. Hun namen vertellen al veel: Bozel, Parette, zelfs de heuvel waar de abdij van Orval staat. Een landschap dat nergens anders in Wallonië te vinden is.

Dit gesteente – Jura-kalksteen van meer dan 150 miljoen jaar oud – komt hier voor in platen en banken, soms in puinhopen waar tijm en sleedoornstruikjes groeien. Dorpen hangen eraan als mossels aan een rots: Torgny op zijn heuvel, Latour aan de ingang van het Semoisdal, Bozel ver weg van de akkers. Hier zijn geen bergen, maar zachte hellingen, plateaus waar je diep ademhaalt alsof je over een oudere wereld loopt.

De paden volgen: tussen herinnering en eenzaamheid

Om hun bochten te verkennen, zijn er geen brede paden, maar landweggetjes die kronkelen, stijgen en dalen, en om omheinde akkers slingeren. Je loopt ze te voet af, soms op sporen die door oude ossenploegen zijn uitgesleten of overschaduwd door honderd jaar oude eiken en essen. De markeringen zijn schaars, maar een gevoel leidt je: in de Gaume weet je dat achter elke stijging een uitzichtpunt, een eenzame boerderij of een met klimop begroeide oude muur wacht.

In Parette opent het pad naar het gelijknamige bos zich en biedt bij helder weer uitzicht over het plateau van Ruette en verder weg, de eerste heuvels van Lotharingen. Topografische kaarten tonen hier een verrassend ruig terrein met matige hoogteverschillen die bezoekers verrast die Gaume doorgaans als vlak beschouwen. Deze frisse, maar onvermoeibare stijgingen verrassen wandelaars: een half ingestorte stenen windmolen, een plas waar snaterganzen spetteren, weiden beweid door lokale, robuuste koeienrassen.

Leven op de kalkheuvels: water, steen, vuur

Deze kalkplateaus, vaak droog in de zomer, hebben een levensstijl gevormd waarin water kostbaar is. Bronnen zijn zeldzaam, bijna heilig, en huisputten diep in de rots gegraven. In Latour draagt de wijk 'du Caillou' zijn naam zowel van het aanwezige gesteente als van deze verborgen waterreserves. Oude handpompen, die hier en daar staan, vertellen over deze economie van de schaarste.

Bovenop hebben de huizen dikke muren, ramen gericht op het zuiden om ook in de winter licht te vangen. Daken van pannen of leien, soms met stro bedekt, volgen de helling om de overheersende winden te trotseren. En als de herfst komt, blijven soms avonden hangen waar mist in de valleien blijft hangen terwijl eikenkruinen nog goud licht vasthouden tot de nacht valt.

Luisteren naar de kalkheuvels van de Gaume

De kalkheuvels beluisteren betekent ook luisteren naar de laatste hoeders van deze plaatsen. De oude boerin uit Bozel, gevraagd naar de naam van een verlaten akker, beantwoordt vaak met een Waalse veldnaam: 'ch'camp à l'Tch'val d'Gille', 'la prairie di l'Rescapée'. Deze woorden staan nergens op een kaart, maar weerklinken als een gemeenschappelijk geheugen.

En soms, als de wind gaat liggen en de stenen muren hun daghitte afgeven, kun je – als je goed luistert – het ruisen van rijpe graanaren in het dal horen, een rode kiekendief die boven Sommethonne cirkelt of heel dichtbij het gezoem van bijen in de laatste bloeiende heggen. Tekenen dat het leven hier de kalkheuvels nooit helemaal heeft verlaten.