De Sint-Bertrandstocht: pelgrimsvoeten in de Gaume

Een bedevaart die dorpen verbindt

Met de eerste zonnestralen vertrekt er vanuit Chiny een kleurrijke stoet richting de Abdij van Orval. Mannen, vrouwen en kinderen, sommigen met geborduurde vaandels, anderen gewoon met kaarsen in de hand, lopen in cadans over de holle wegen omzoomd door heggen. De Sint-Bertrandstocht, al eeuwenlang in de Gaume gevierd, is meer dan een daad van toewijding: het is een moment waarop de dorpen samenkomen rond een gedeeld erfgoed.

Parochies uit Florenville, Étalle of Virton sturen hun vertegenwoordigers en maken van deze optocht een groot menselijk fresco, waar jong en oud samenkomen.

Lokale verhalen verwijzen naar middeleeuwse oorsprongen, verbonden aan de verering van de heilige Bertrand, beschermheilige van reizigers en oogsten. Maar los van het spirituele wordt de tocht een loflied op de Gaume zelf. De paden slingeren zich door velden, bossen en dorpen en bieden wandelaars steeds wisselende landschappen: de zachte heuvels van Torgny, de weiden van Latour, de beukenbossen van Chiny. Onder de voeten vertelt de aarde geschiedenis, waar elke steen schijnbaar een verhaal weet.

Een ritme dat respect toont voor de lange termijn

In tegenstelling tot dynamische stadprocessies onderscheidt de Sint-Bertrandstocht zich door zijn gemeten traagheid. Pauzes zijn frequent en worden gemarkeerd door gebeden of liederen in het Gaumais, de Lorrainse taal met zijn melodische klanken. Ouderen beweren dat dit tempo deelnemers ooit de kans gaf om uit te rusten, maar ook om elk moment van de route te savoureren. Vandaag biedt het tijdgenoten een pauze buiten de tijd in, waar men kan luisteren naar de wind in de bladeren of het ruisen van een beek.

Op de helft van de route markeert een symbolisch punt een hoogtepunt: de aankomst bij een wegkruis of een votiefkapel, vaak versierd met bloemen voor de gelegenheid. Kinderen leggen bloemstukken neer, volwassenen steken kaarsen aan. Hier verzamelt de groep zich voor een moment van reflectie voordat men weer verder gaat, vastberadener dan ooit. De organisatoren benadrukken dat het doel van de tocht niet alleen is Orval te bereiken: het is een reis op zich, een voorbereiding op het spirituele waar ieder op eigen tempo wandelt.

Tussen geloof en lokal product: een traditie die standhoudt

Het is haast ondenkbaar dat de Gaume vandaag zonder deze tocht zou bestaan. Toch geven de organisatoren toe dat de toekomst afhangt van het vermogen ertoe accessible te blijven. Vrijwilligers, vaak naaste familieleden van de parochies, zorgen ervoor dat de processie geen verstarde folklore wordt. Ze nodigen nieuwkomers uit, met hun eigen culturele specifieke kenmerken, en transformeren de tocht zo in een smeltkroes van tradities.

Voor de dorpelingen is deze dag ook een kans om lokale smaken te proeven. Langs de route staan kraampjes van lokale handelaren die producten zoals Gaume-honing, touffaye of zelfgemaakte jam aanbieden. De geur van versgebakken brood en pralinen taarten vermengt zich met de geur van gemaaid luzerneveld. Ook wie niet aan de tocht deelneemt, blijft even staan om de optocht te bewonderen – een schouwspel dat op zich al de boodschap van deze dag celebreren zou: de Gaume, land van delen.

En morgen?

Terwijl sommigen vrezen voor een verval van landelijke tradities, is de Sint-Bertrandstocht erin geslaagd zich te heruitvinden. De jongere generatie speelt een steeds grotere rol en brengt muziekinstrumenten, foto’s of zelfs video-opnames mee. Sociale media worden ingezet om omliggende organisaties uit te nodigen om mee te doen: Lotharingen in Frankrijk en zelfs Luxemburg, waar gelijkaardige tochten plaatsvinden, sturen soms delegaties.

Misschien ligt hier wel het geheim van deze processie: ze beperkt zich niet tot start- of eindpunt. Ze strekt zich uit als de rij lijnen van het landschap, van het ene dorp naar het andere, van de ene generatie naar de volgende. En elk jaar op dezelfde tijd ontmoeten we elkaar weer op de paden – met de zekerheid: de heilige Bertrand waakt, en met hem de ziel van de Gaume.