De Voletaint: wanneer de wind het verhaal van de Gaume vertelt

Planken die seizoenen doorstaan hebben

In de beschaduwde steegjes van Torgny of de steile straatjes van Montquintin lijken sommige huizen geheimen uit een vervlogen tijd te fluisteren. Hun houten luiken, door de eeuwen heen versleten, dragen de sporen van de ambachtslieden die ze uithieuwen en aanbrachten. Deze verticale planken, vaak van eiken of kastanjehout, dienden niet louter om de openingen te beschermen: ze waren ook uitingen van vakmanschap, schilden tegen de elementen. Hun smeedijzeren scharnieren, soms versierd met eenvoudige motieven of Keltische symbolen, vertelden alvast de verhalen van de families die er woonden. Tegenwoordig staan deze luiken nog steeds overeind, als een stille hulde aan diegenen die ze maakten.

Motieven die zonder woorden spreken

Wat betekenen die lijnen, die krullen of die geometrische motieven die in het hout zijn gekerfd echter? Raadsels voor sommigen, tradities voor anderen. Sommigen zien ze als beschermsymbolen tegen kwade geesten, anderen als wegwijzers voor reizigers: een kruis voor christenen, een kruis van Sint-Andreas om ongeluk af te weren. De ambachtslieden uit de Gaume lieten nooit handleidingen na, maar gaven hun vakmanschap liever door van vader op zoon, van moeder op dochter. „Je herkent een Gaumse luik aan zijn eenvoud, maar vooral aan zijn ziel”, vertelt een inwoner van Virton, wier huis nog steeds luiken uit de 19e eeuw heeft. Op de dorpsfeesten exposeren sommige timmerlieden soms gesneden planken, stille getuigen van een erfgoed dat langzaam verdwijnt.

Het gefluister van de wind op de latten

Er is nog een detail dat opvalt: scheef, lichtjes hellend alsof ze een ondeugende windvlaag beter wilden vangen, lijken deze luiken tot leven te komen. De inwoners vertellen dat de wind door de smalle straatjes glijdt, fluitend tussen de luiken, en zo oude melodietjes creëert. „Bij het invallen van de avond, wanneer de mistral over de hoogvlakten strijkt, lijkt het alsof de luiken zingen”, lacht een oude Gaumser. Een hardnekkige legende vertelt dat sommige luiken, verkeerd om aangebracht tijdens stormen, dienden om de geesten van de plek te bedaren. Een praktijk die allang verdwenen is, maar waarvan de echo’s nog steeds in de herinnering voortleven.

Een erfgoed om te bewaren, een gebaar dat verder gaat

Door deze dorpen te dwalen, gaat men terug in de tijd. De Avenue des Platanes in Étalle, de Grand-Rue in Latour of het steegje van Sommethonne staan bol van details die zelfs een architect doen glimlachen. Toch geeft men in het aangezicht van de moderne tijd vaak de voorkeur aan PVC, dat praktischer wordt geacht dan houten luiken. „Het is jammer, want deze luiken vertellen ons collectieve verhaal”, betreurt een plaatselijke ambachtsman. Sommigen zetten zich in om dit erfgoed in stand te houden: workshops voor restauratie, demos houtsnijkunst of zelfs kinderworkshops waar men leert om een miniatuur-luik te maken. Zo blijft deze traditie levend, terwijl de wind nog verder over toekomstige generaties waait?