Roofdieren boven de Semois: september in de vleugels van de Gaume

De lucht leegt, dan vult de lucht zich

Rond vijfentwintig september kruipt in de dorpjes aan de kalkhellingen van de Gaume een kleine gewoonte in de benen. Je blijft op het erf staan, knijpt de ogen samen naar het zuidwesten en begint te tellen. Niet de kippen, niet de koeien. De vleugels. Buizerds tekenen hun eerste luie cirkels boven leistenen daken, en de zwarte wouw, staart vorkvormig als een chirurgische snede, glijdt voorbij zonder één vleugelslag.

Dit is de najaarstrek. Roofdieren die in Noord-Europa en Duitsland hebben gebroed, trekken naar het zuiden, richting Frankrijk en het Iberisch Schiereiland. De Gaume, België's zuidelijkste punt, ligt midden op hun route. Geen massale stroom zoals bij de Pyreneeën of de Bosporus, nee. Eerder een aaneengesloten, soms ijle rivier die de afwezige wandelaar compleet mist.

De Semois, kanaal voor wind en thermiek

De rivier slingert in strakke bochten tussen beukenbossen en leisteenkliffen. Dat grillige bed creëert valleien in elke windrichting en vooral stijgende luchtstromen. De lucht, verwarmd op de zuidhellingen, stijgt in onzichtbare zuilen. Roofdieren gebruiken ze. Ze fladderen niet om hoogte te winnen; ze laten zich dragen in brede spiraalwinden, dan schieten ze van de ene richel naar de andere, bijna zonder moeite.

In Bouillon, bij Vresse, ter hoogte van La Forge zie je een buizerd de meander volgen, honderden meters lang, voordat hij boven de kam opstijgt. De torenvalk, bescheidener, zit op een weidepaal en staart naar veldmuizen in het korte gras. De wespenhond, zeldzamer nog, komt laat binnen, vaak pas begin oktober, een wouw met het silhouet van een hoog zeilschip.

Augen op, nek achterover

Het kost niet veel om te zien. Een open weiland, een natuurstenen muurtje, een helling boven het bos. Ga zitten. Twintig minuten wachten, zonder te praten. Scan niet één vast punt maar de hele lucht, van het zenit tot de kamlijn. De buizerd verraadt zich door zijn bleke onderbuik met brede bruine dwarsboog, door de vleugels die twee keer te lang lijken voor het lichaam.

De wouw kondigt zich aan door zijn diep gevorkte staart en zijn roestkleur. In de vlucht wiebelt hij van de ene kant naar de andere als een touwtrekker op een koord. Deze vogels meten hun energie aan de gram beschikbare wind, en ze lezen de Gaumelucht beter dan elke topografische kaart.

September beëindigen in de Gaume betekent ook accepteren dat de zomer niet eindigde met een donderslag. Het loste op, langzaam, in het stilzwijgen van een vleugel die niet meer slaat. Je hoort niets. Je ziet alles.