De bronst in de Gaume: als de edelhert de beuken oproept
In november laait een lang, hees gekreun de vallei van de Semois op. De edelhert trekt door de oude beukenbossen van de Gaume, en het dorp houdt de adem in.

Het is nauwelijks gevallen, en al draagt de nacht een geluid dat niet bij het dorp hoort. Ergens tussen de beboste hellingen bij Chiny en de kloven die de Semois in het leisteen heeft uitgesleten, stijgt een kreet op. Lang, gutturaal, bijna gruisachtig. Dan een tweede, hezer nog, die tussen de beukenstammen kaatst als een bal in een stenen gang. Dit is de bronst. Ze begint eind september in de Gaume en dooft half november, als de eerste vorst het gevallen blad verstijft.
De steile beukenhellingen, rijk van de edelhert
De Gaume kent geen grote wilddichte vlakte. Ze biedt de edelhert wat het centraal Ardennenwoud vaak mist: zuidgerichte kalkhellingen, koele noordexposeerde kommen, een afwisseling van oude beukenopstanden, zomereiken hoogbos en hazelaarskloven. De oude massieven rond Bouillon, Florenville of de bossen van Sommethonne herbergen dieren die zich in de late herfst van de hoogruggen terugtrekken naar de diep ingesneden valleien. Daar vinden ze twee zeldzame dingen: stil water van de Semois en een laag bladeren die onder de hoeven nog zacht ligt.
De architectuur van deze bossen speelt mee. Het laagbos-hoogbos uit de negentiende eeuw, soms nog op roterende slag gekapt, creëert verticale lagen waarin een hert in een paar sprongen van het donkere gedierte naar de grasland-opening oversteekt. Blauwe besheiën en braamzomen, waar het kronendak opent, bieden voedingsschakels. Dit is een terroir in de strikte zin: een geologie, een voor de breedtegraad mild klimaat, eeuwen van menselijke arbeid – alles verweven tot leefgebied.
De kreet die de novembermist doordringt
Het brullen is geen loeien. Het is een afgedwongen inademing, een gegrom uit de diepste longen dat in schokken breekt, dan een dalend schurend geluid, alsof het dier zich verontschuldigt dat het geroepen heeft. In de Gaume in november is de lucht vaak zwaar, verzadigd met het vocht dat van de rivier opstijgt. Die lage mist, die zich aan de elzen aan de oevers legt, draagt het geluid over afstanden die de wandelaar verblaffen: een hert tweehonderd meter stroomopwaarts kan klinken alsof hij boven je schouder brult.
De herten gaan dan tot gewei-jousten over, achtervolgingen door verroeste varenvelden. De roeegroepen, geleid door een oude leidkoe, vluchten de helling op. Jonge mannetjes, nog zonder kroon of met twee korte spiesen, blijven aan de rand, te kwetsbaar om de arena binnen te gaan. De hele rangorde van de kudte herschrijft zich in drie weken van kreten en doffe slagen tegen stammen.
In stilte lopen en niet op de roep antwoorden
Sinds een aantal jaren brengen begeleide nachtexcursies nieuwsgierigen en fotografen naar de hoogruggen boven de Semois. Ze hebben een regel, stilzwijgend maar streng: geen speakers, geen herhaaldelijk lokroep, geen wit licht op een dier gericht. De waardige ervaring is die van het wachten. Op een boomstronk gaan zitten, de kou in je kraag laten zakken, je ogen laten wennen aan de blauwe schemering van de kaal geworden beuken. De kreet zal komen. Driemaal misschien, of niet. Ze is niet van jou.
In Torgny, Montquintin, Latour kenden de oudsten deze kalender zonder haar te noemen. Ze wisten: als het hert brult, gaat men niet de vallei in, de zintuigen van de dieren staan op scherp, en de geur van een haastige man volstaat om een hele helling te ledigen. Die eenvoudige voorzichtigheid, geërfd uit bosarbeid en winterjacht, blijft de beste ethiek van het observeren. In november vraagt de Gaume niet om overheerst te worden. Ze vraagt dat we luisteren, dan weggaan. De mist zal de helling voor dageraad weer sluiten.
Zin om de Gaume zelf te ontdekken?
Zes karaktervolle huizen, jacuzzi, ommuurde tuin — op enkele minuten van de plekken waar we over schrijven.
Bekijk de huizen